Η Σφίγγα ήταν κόρη της Χίμαιρας και του Όρθρου σύμφωνα με τον Ησίοδο, ενώ κάποιοι θεωρούν ότι οι γονείς της ήταν η Έχιδνα και ο Τυφώνας. Συνήθως παρουσιάζεται ως ένα λιοντάρι με φτερά και κεφάλι γυναικας ή ως γυναίκα με στήθος και πέλματα λιονταριού, ουρά ερπετού και φτερά πουλιού. Τη Σφίγγα έστειλαν στη Θήβα η Ήρα και ο Άρης. Εκεί έθετε στους περαστικούς το αίνιγμα «Ποιό ον το πρωί στέκεται στα τέσσερα, το μεσημέρι στα δύο και το βράδυ στα τρία». Όποιος δεν ήταν σε θέση να δώσει απάντηση στο αίνιγμα, πνιγόταν από τη Σφίγγα.

Εκείνος που κατάφερε να λύσει το αίνιγμα ήταν ο Οιδίποδας, που απάντησε ότι το ον αυτό είναι ο ανθρωπος, που όταν γεννιέται περπατάει στα τέσσερα, αργότερα στέκεται στα δυό του πόδια και όταν περάσουν τα χρόνια και έρθουν τα γηρατειά χρησιμοποιεί μπαστούνι. Όταν ο Οιδίποδας έδωσε τη λύση του γρίφου, η Σφίγγα έπεσε από το βράχο που βρισκόταν και σκοτώθηκε.