Η μεγάλη ελληνίδα ηθοποιός και πολιτικός γεννήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 1920 στην Αθήνα. Ήταν κόρη του βουλευτή και υπουργού Σταμάτη Μερκούρη και εγγονή του Σπύρου Μερκούρη που υπήρξε δήμαρχος της Αθήνας. Σπούδασε θέατρο στη δραματική σχολή του Εθνικού από το 1943 έως και το 1946. Το 1939 παντρεύεται τον κατά πολύ μεγαλύτερό της Παναγή Χαροκόπο και μένει μαζί του μέχρι το 1962. Το 1965 παντρεύεται το μεγάλο της έρωτα, το σκηνοθέτη Ζυλ Ντασσέν, με τον οποίο θα ζήσει μέχρι το τέλος της ζωής της.

Η πρώτη θεατρική παράσταση στην οποία συμμετέχει είναι «Το μονοπάτι της Λευτεριάς» το 1944. Ακολουθούν μεγάλες θεατρικές επιτυχίες όπως «Επικίνδυνη στροφή», «Το πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέυ», «Άνθρωπος και υπεράνθρωπος», «Λεωφορείον ο πόθος», «θάνατος του εμποράκου», «Η όπερα της πεντάρας», «Μήδεια» και πολλά άλλα. Παράλληλα με το θέατρο, συμμετέχει και σε κινηματογραφικές ταινίες κερδίζοντας το πρώτο βραβείο γυναικείας ερμηνείας στο φεστιβάλ των Καννών αλλά και μια υποψηφιότητα για Όσκαρ με την ταινία «Ποτέ την Κυριακή». Στο ενεργητικό της βρίσκονται οι ταινίες «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», «Ποτέ την Κυριακή» που κέρδισε 4 υποψηφιότητες για βραβείο Όσκαρ, «Η Δευτέρα παρουσία», «Κάποιος μπορούσε να πεθάνει», «Μια φορά δεν είναι αρκετό», «Κραυγή γυναικών» και άλλες τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό κατά τη διάρκεια παρανομής της στη Γαλλία.

Κατά τη διάρκεια της επταετίας, αγωνίζεται με όλες της τις δυνάμεις εναντίον των συνταγματαρχών, γεγονός που οδηγεί στη δήμευση της περιουσίας της και στην αφαίρεση της ελληνικής της υπηκοότητας. Μετά την πτώση της Χούντας διετέλεσε υπουργός Πολιτισμού το 1981-1989 και 1993-1994. Κατά τη διάρκεια της θητείας της ξεκίνησε τη μεγάλη εκστρατεία για την επιστροφή των κλεμμένων μαρμάρων της Ακρόπολης και δημιούργησε το θεσμό των πολιτιστικών πρωτευουσών της Ευρώπης, με πρώτη την Αθήνα το 1985.

Η μεγάλη Μελίνα άφησε την τελευταία της πνοή στις 6 Μαρτίου του 1994, ύστερα από πολύχρονη μάχη με τον καρκίνο στο Memorial της Νέας Υόρκης και κηδεύτηκε με τιμές πρωθυπουργού εν ενεργεία. Η UNESCO όρισε την 6η Μαρτίου ως παγκόσμια μέρα πολιτισμού και απονέμει το βραβείο «Μελίνα Μερκούρη». Σύμφωνα με την επιθυμία της Μελίνας Μερκούρη, ο Ζυλ Ντασσέν μαζί με μεγάλες προσωπικότητες ίδρυσε το ίδρυμα «Μελίνα Μερκούρη» το οποίο δραστηριοποιείται με σκοπό την επιστροφή των μαρμάρων της Ακρόπολης από το Βρετανικό Μουσείο.