Ο Νίκος Ξυλούρης, ή Ψαρονίκος γεννήθηκε στα Ανώγεια του Ρεθύμνου στις 7 Ιουλίου του 1936. Στην οικογένειά του υπήρχε παράδοση στο παίξιμο της λύρας. Το 1941 οι Γερμανοί καίνε το χωριό του και μαζί με την οικογένειά του μεταφέρονται στο χωριό Μυλοπόταμος. Σε μικρή ηλικία, καταφέρνει με τη βοήθεια του δασκάλου του που πιστεύει πολύ στο ταλέντο του να πείσει τον πατέρα του να του αγοράσει μια λύρα. Λίγα χρόνια αργότερα, στην ηλικία των 17, μετακομίζει στην Αθήνα και αρχίζει να εργάζεται στο κέντρο «Κάστρο». Στις 21 Μαΐου του 1958 παντρεύεται την Ουρανία Μελαμπιανάκη και λίγους μήνες αργότερα μετακομίζουν στο Ηράκλειο της Κρήτης. Ο Ξυλούρης παίζει σε γάμους και πανηγύρια και αρχίζει σιγά σιγά να αποκτά θαυμαστές. Στις 21 Νοεμβρίου του 1958 κάνει την πρώτη του ηχογράφηση σε δίσκο 78 στροφών στο τραγούδι «Κρητικοπούλα μου» για το δίσκο του «Μια μαυροφόρα όταν περνά».

Το 1960 το ζευγάρι αποκτά ένα γιο και έξι χρόνια αργότερα μια κόρη. Την ίδια χρονιά, ο Ξυλούρης κερδίζει το πρώτο βραβείο παίζοντας ένα συρτάκι με τη λύρα του σε ένα διαγωνισμό δημοτικού τραγουδιού στο Σαν Ρέμο ανάμεσα σε δεκάδες συγκροτήματα από όλον τον κόσμο. Το καλοκαίρι του 1970 ο διευθυντής της «Κολούμπια» του κάνει πρόταση συνεργασίας. Ο Ξυλούρης ηχογραφεί πολλούς δίσκους ανάμεσά τους τα «Ριζίτικα», η «Ιθαγένεια», «Το μεγάλο μας τσίρκο», «Ερωτόκριτος», «Οι ελεύθεροι πολιορκημένοι», «Τα ερωτικά». Την Άνοιξη του 1971 πραγματοποιεί εμφανίσεις στη μπουάτ «Λήδρα» στην Πλάκα μαζί με το Γιάννη Μαρκόπουλο. Η φωνή του Ξυλούρη συνδέεται με την αντίσταση και τα τραγούδια του απαγορεύονται από το Ραδιόφωνο και την τηλεόραση. Όπως είναι γνωστό στα τραγούδια του σπάνια έκανε πρόβες και ο Ξαρχάκος του ζητούσε να κάνει ηχογράφηση στο στούντιο χωρίς πρόβες. Έτσι έγινε και η ηχογράφηση του «Ήτανε μια φορά». Ο μοναδικός Νίκος Ξυλούρης έχασε τη μάχη με τον καρκίνο ύστερα από μεγάλο αγώνα στις 8 Φεβρουαρίου του 1980.