Θα προσπαθήσουμε να κάνουμε ένα ταξίδι στα κυριότερα και πιο αντιπροσωπευτικά σημεία του νησιού. Στο ταξίδι μας αυτό θα έχουμε εσάς συνεπιβάτες κι ελπίζουμε να καταφέρουμε να μοιραστούμε όλα εκείνα που μας έκαναν εντύπωση, μας άρεσαν ή αντιπαθήσαμε σε ένα νησί γεμάτο εναλλαγές στην φύση, στο τοπίο και τους ανθρώπους. Πάμε λοιπόν…

ΠΛΑΤΕΙΑ ΑΜΜΟΣ

Το βορειότερο χωριό των Κυθήρων είναι η Πλατιά Άμμος. Πρόκειται για ένα μικρό παραθαλάσσιο οικισμό με γραφικά σπίτια και ψαροταβέρνες. Εδώ καταλήγει το φαράγγι που ξεκινά από το Γερακάρι και έχει πολλές πηγές με δροσερά νερά. Η Πλατειά Άμμος έχει μια μεγάλη χρυσή αμμουδιά με πεντακάθαρα κρυστάλλινα νερά. Η ήσυχη ατμόσφαιρα του χωριού το κάνει ιδανικό μέρος για ξεκούραστες διακοπές.

ΚΑΡΑΒΑΣ

Ο Καραβάς απέχει μόλις 3 χλμ από την Πλατειά Άμμο και βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του νησιού. Ο οικισμός δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλός, αλλά έχει τρεις όμορφες εκκλησίες, του Αγίου Χαραλάμπους, της Παναγίας Δέσποινας και του Αγίου Προκοπίου. Η περιοχή έχει πολλά νερά και η βλάστηση είναι ιδιαίτερα πλούσια. Το χωριό είναι περιτριγυρισμένο από καταπράσινα δάση με μεγάλα δέντρα και δροσερά φυτά. Αξίζει να επισκεφτεί κανείς την πηγή του Αμίρ Αλή και να απολαύσει έναν περίπατο στο κατάφυτο ρέμα με τα πλατάνια και τα τρεχούμενα νερά.

Στον Καραβά διοργανώνεται κάθε Αύγουστο από τον εξωραϊστικό σύλλογο «Πορτοκαλιά» μεγάλο πανηγύρι με ζωντανή μουσική και πολύ κέφι.

ΑΓΙΑ ΠΕΛΑΓΙΑ

Η Αγία Πελαγία βρίσκεται στο βορειοανατολικό τμήμα του νησιού και είναι ένα μεγάλο χωριό με τουριστική ανάπτυξη. Εδώ βρίσκεται και το παλιότερο λιμάνι του νησιού, το οποίο χρησιμοποιείται ακόμα για κάποια δρομολόγια πλοίων. Η παραλία του χωριού είναι πανέμορφη με χρυσή άμμο και ήσυχα νερά και προσφέρει θέα στην κοντινή Ελαφόνησο και την Πελοπόννησο. Στην Αγία Πελαγία καταλήγει το φαράγγι της Κακιάς Λαγκάδας που ξεκινά από τα Τριφυλλιάνικα και είναι εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς. Στο χωριό λειτουργούν κυρίως κατά μήκος του παραλιακού δρόμου, πολλές ταβέρνες, καφετέριες και εμπορικά καταστήματα, ενώ για τη διαμονή των επισκεπτών υπάρχουν ενοικιαζόμενα δωμάτια και σύγχρονα ξενοδοχεία με όλες τις ανέσεις.

ΠΟΤΑΜΟΣ

Μια όμορφη διαδρομή ανάμεσα σε δροσερά πεύκα μας οδηγεί στο μεγαλύτερο χωριό των Κυθήρων, τον Ποταμό. Πρόκειται για ένα κεφαλοχώρι με έντονη εμπορική κίνηση. Παλιότερα ήταν γνωστό ως «Της κυράς το χωριό» εξαιτίας της Παναγίας της Ιλαριώτισσας που είναι χτισμένη εδώ. Ο Ποταμός είναι ένα όμορφο χωριό με πολλή βλάστηση. Παρουσιάζει αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον καθώς υπάρχουν παραδοσιακά σπίτια, παλιά αρχοντικά , το Ενετικό φρουραρχείο αλλά και το Νεοκλασσικό κτίριο στο οποίο στεγαζόταν το Νηπιοτροφείο. Στον Ποταμό βρίσκεται το νοσοκομείο των Κυθήρων και το Γηροκομείο, που αποτελεί δωρεά των Κυθήριων της Αυστραλίας. Μπροστά από το Γηροκομείο μπορούμε να δούμε και ένα πέτρινο γεφύρι που χτίστηκε από τους Άγγλους και χρησιμοποιείται ακόμα. Εξαιρετικό ενδιαφέρον έχει το μεγάλο Κυριακάτικο παζάρι που γίνεται στην κεντρική πλακόστρωτη πλατεία του χωριού και προσελκύει πολλούς τουρίστες. Οι ντόπιοι παραγωγοί πωλούν τοπικά αγροτικά παραδοσιακά προϊόντα και το χωριό σφύζει από ζωή.

Στον Ποταμό ο επισκέπτης βρίσκει τα πάντα, καθώς υπάρχουν παραδοσιακά καφενεία, καφετέριες, φούρνοι, ταβέρνες και πολλά ενοικιαζόμενα δωμάτια. Στη μεγάλη πλατεία διοργανώνεται πανηγύρι τον Δεκαπενταύγουστο με πολύ χορό, φαγητό και ντόπιο κρασί.

ΠΑΛΙΟΧΩΡΑ (ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ)

Κατηφορίζοντας νοτιότερα προς τα Αρωνιάδικα, θα συναντήσετε μία ταμπέλα στο αριστερό σας χέρι που οδηγεί προς τα ερείπια της Παλιόχωρας.

Το επιβλητικό κάστρο της Παλιόχωρας βρίσκεται χτισμένο σε ένα λόφο ύψους 216 μέτρων πάνω από τη χαράδρα της Κακής Λαγκάδας και αποτελεί το μοναδικό κάστρο στην Ελλάδα υπό το λόφο. Ο Άγιος Δημήτριος, όπως αλλιώς ονομαζόταν, ήταν η βυζαντινή πρωτεύουσα του νησιού και η τοποθεσία είχε επιλεχθεί επειδή ήταν αθέατη από τη θάλασσα λόγω των ψηλότερων λόφων ολόγυρα, αλλά και δυσπρόσιτη από την ξηρά.

Τα χτίσματά της καστροπολιτείας τοποθετούνται στον 12ο περίπου αιώνα και λέγεται ότι υπήρχαν πάνω από 300 εκκλησίες. Οι κάτοικοι με το φόβο των πειρατών, είχαν χτίσει ψηλά τείχη γύρω από τον οικισμό, τα σπίτια του οποίου δεν είχαν παράθυρα για να μη προδοθούν από το φως. Το 1537 ο τρομερός πειρατής Χαϊντερίν Μπαρμπαρόσα κατάφερε να φτάσει ως την Παλιόχωρα και να τη λεηλατήσει, σφαγιάζοντας χιλιάδες από τους κατοίκους και πουλώντας 7000 από αυτούς στα σκλαβοπάζαρα της Σμύρνης. Στα απότομα βράχια κάτω από τον οικισμό ανεβρέθηκαν ανθρώπινα οστά, γεγονός που μαρτυρά ότι κάποιοι από τους κατοίκους προκειμένου να αποφύγουν την αιχμαλωσία και τους βασανισμούς, προτίμησαν να πέσουν και να σκοτωθούν. Μετά από την καταστροφή αυτή, ο Άγιος Δημήτριος δεν κατοικήθηκε ποτέ ξανά και από τότε το μέρος έχει συνδεθεί με ιστορίες και θρύλους.

Σήμερα στο μέρος που βρισκόταν η βυζαντινή πρωτεύουσα των Κυθήρων υπάρχουν τα ερείπια τουλάχιστον 80 κατοικιών και 21 εκκλησιών. Στο αριστερό μέρος του μονοπατιού που οδηγεί στην Παλιόχωρα, μπορούμε να θαυμάσουμε το ναό της Αγίας Βαρβάρας, που θεωρείται ότι διαθέτει τέλειες αναλογίες και αποτελεί εξαίρετο δείγμα μονεμβασιώτικης αρχιτεκτονικής. Μια βόλτα ανάμεσα στα ερείπια θα μας μεταφέρει σε άλλες εποχές και θα μας δώσει την ευκαιρία να θαυμάσουμε την άγρια ομορφιά αλλά και συνάμα την επιβλητική ατμόσφαιρα της βυζαντινής καστροπολιτείας. Οι ντόπιοι αποφεύγουν να επισκέπτονται το σημείο το βράδυ γιατί λένε ότι αν προσέξει κανείς, θα ακούσει τις κραυγές των γυναικόπαιδων που σφαγιάστηκαν από τον Μπαρμπαρόσα την τρομερή εκείνη νύχτα…

ΑΡΩΝΙΑΔΙΚΑ:

Αφήνουμε πίσω μας το κεφαλοχώρι του νησιού, τον Ποταμό και ακολουθούμε τον κεντρικό δρόμο προς την ενδοχώρα. Συναντούμε το χωριό Αρωνιάδικα που συμπεριλαμβάνεται ανάμεσα στους παραδοσιακούς οικισμούς της Ελλάδας. Αποτελείται από μικρά, λευκά σπίτια κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής με καμάρες και αυλές με βοκαμβίλιες. Στο χωριό υπάρχουν και παλιά αρχοντικά σε καλή κατάσταση που μας γυρίζουν νοερά στο παρελθόν. Τα Αρωνιάδικα έχουν αρκετή τουριστική ανάπτυξη και υπάρχουν δωμάτια προς ενοικίαση, αλλά και μαγαζιά για φαγητό και καφέ. Στο χωριό πωλείται εξαιρετικής ποιότητας μέλι από τοπικούς παραγωγούς.

ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΣ:

Βγαίνοντας από τον κεντρικό δρόμο των Κυθήρων και πηγαίνοντας προς το δυτικό μέρος του νησιού φτάνουμε στο Μυλοπόταμο, που ίσως είναι το ομορφότερο από τα χωριά. Το όνομα του οφείλεται στους πολλούς νερόμυλους της περιοχής. Η βλάστηση είναι πλούσια, με τα πλατάνια να παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο και υπάρχουν πολλά τρεχούμενα νερά. Ο οικισμός καταλαμβάνει αρκετά μεγάλη έκταση και αποτελείται από πανέμορφα παραδοσιακά σπίτια, ενώ στην πλατεία του χωριού ο μεγάλος πλάτανος προσφέρει τη σκιά του γενναιόδωρα.

Σε μια καταπράσινη τοποθεσία, μέσα σε μια σπηλιά είναι χτισμένη η Παναγία η Ορφανή. Εντυπωσιακό είναι το ξύλινο τέμπλο της και η ασημένια εικόνα της Παναγίας. Κοντά στο Μυλοπόταμο βρίσκεται και ένα από τα σπήλαια της Αγίας Σοφίας που η ηλικία του υπολογίζεται στα 4 εκατομμύρια χρόνια περίπου. Στο Μυλοπόταμο βρίσκεται το Ενετικό κάστρο του 1565, την είσοδο του οποίου διακοσμεί το ανάγλυφο λιοντάρι, ο λέων του Αγίου Μάρκου κρατώντας ένα Ευαγγέλιο. Μέσα στο κάστρο μπορεί κανείς να θαυμάσει το ναό του Σωτήρα (15ο αιώνα), των Αγίων Πάντων, της Παναγίας της Μεσοσπορίτισσας, του Προφήτη Ηλία, του Αγίου Αθανασίου, του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, των Αγίων Αναργύρων, του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Δημητρίου και του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου (1518). Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, στο κάστρο ζούσαν 50 οικογένειες Ενετών στρατιωτών οι οποίοι φρόντιζαν για την άμυνα του φρουρίου. Στην τοποθεσία πρέπει κανείς οπωσδήποτε να επισκεφτεί τον Καταρράκτη της Φόνισσας ή Νεράιδας όπως αποκαλείται αλλιώς, καθώς και τους νερόμυλους του χωριού. Στη Φόνισσα οδηγεί ένας χωματόδρομος που ξεκινά λίγο μετά την κεντρική πλατεία του χωριού. Θα σας οδηγήσουν οι πινακίδες

ΔΙΑΚΟΦΤΙ:

Μετά τα Αρωνιάδικα, ακολουθώντας το δρόμο που μας οδηγεί στο ανατολικό μέρος του νησιού, φτάνουμε στο παραθαλάσσιο Διακόφτι. Εδώ βρίσκεται και το σύγχρονο λιμάνι των Κυθήρων που ενώνεται με το νησί μέσω μιας μεγάλης γέφυρας. Το Διακόφτι είναι ένα γραφικό ψαροχώρι με αρκετά ενοικιαζόμενα δωμάτια και ξενοδοχεία που προσφέρεται για ήρεμες οικογενειακές διακοπές. Η παραλία του έχει λεπτή λευκή άμμο και γαλήνια νερά με γαλαζοπράσινο χρώμα. Απέναντι από την παραλία είναι το νησάκι Μακρυκύθηρα, που έχει παραχωρηθεί στην Ένωση Ελλήνων Λογοτεχνών και είναι γνωστό ως το «νησί των λογοτεχνών». Στην κορυφή του βουνού πίσω από το Διακόφτι βρισκεται το μοναστήρι της Αγίας Μόνης που χτίστηκε το 1840 και αναστηλώθηκε ύστερα από τάμα του Θεόδορου Κολοκοτρώνη ο οποίος είχε καταφύγει εδώ κυνηγημένος από τους Τούρκους.

ΑΒΛΕΜΟΝΑΣ:

Ο Αβλέμονας είναι ένα γραφικό ψαροχώρι με φυσικό λιμάνι στο Ανατολικό τμήμα του νησιού. Ονομάστηκε έτσι εξαιτίας του αυλακοειδούς σχήματός του. Ο οικισμός αποτελείται από κατάλευκα σπίτια με μπλε παραθυρόφυλλα και γλάστρες με πολύχρωμα λουλούδια. Ο κλειστός κολπίσκος του προσφέρεται για βουτιές και παιχνίδια στα γαλαζοπράσινα νερά του. Οι ταβέρνες του Αβλέμονα φημίζονται για το φρέσκο ψάρι που σερβίρουν, ενώ τα γραφικά καφενεία προσελκύουν μικρούς και μεγάλους. Στην είσοδο του Αβλέμονα συναντούμε το Καστέλο, το ενετικό φρούριο που κατασκευάστηκε το 1565 και στο οποίο σώζονται κάποια από τα κανόνια και τα δωμάτια της φρουράς. Την είσοδο του κάστρου διακοσμεί ο λέοντας του Αγίου Μάρκου, που αποτελούσε σύμβολο των Βενετών. Στην άκρη του λιμανιού υπάρχει ένα πέτρινο ηλιακό ρολόι που δείχνει με ακρίβεια την ώρα. Το 1802 ανοιχτά του λιμανιού του Αβλέμονα ναυάγησε το «Μέντωρ», ένα από τα τρία πλοία του Έλγιν που μετέφερε τους κλεμμένους θησαυρούς του Παρθενώνα στο Λονδίνο. Κάποια από τα μάρμαρα του ναυαγίου ανασύρθηκαν από δύτες. Κοντά στον Αβλέμονα βρισκόταν το αρχαίο λιμάνι της Σκάνδειας, υπολείμματα του οποίου διακρίνονται ακόμα στο βυθό. Στη θαλάσσια περιοχή του χωριού έχουν ανακαλυφθεί επίσης εννιά λίθινες άγκυρες, λείψανα ναυαγίων και πολλά παλιά αντικείμενα.

ΜΗΤΑΤΑ:

Από τον Αβλέμωνα και πορεία προς την ενδοχώρα, συναντάμε το χωριό Μητάτα. Τα Μητάτα είναι ένα από τα παλιότερα χωριά των Κυθήρων και αναφέρονται σε κείμενα του 1120. Έχουν πολλές φυσικές πηγές και σε αυτό οφείλεται και η καταπράσινη ρεματιά τους. Στη μεγάλη πλατεία της Αγίας Τριάδας υπάρχουν κάποιες ταβέρνες και καφενεία. Φημισμένα είναι τα νόστιμα φρούτα του χωριού, το τυρί παραγωγής του αλλά και το κρασί του. Αξίζει να επισκεφτεί κανείς το ναό του Αγίου Γεωργίου και το «κρυφό σχολειό», ένα μικρό εκκλησάκι που βρίσκεται ακριβώς κάτω από αυτόν. Κάθε Αύγουστο ο σύλλογος των Μητάτων «Μυρτιά» , διοργανώνει τη Γιορτή Κρασιού. Οι ντόπιοι παραγωγοί διαθέτουν βαρέλια με κρασί δωρεάν και γίνεται γλέντι με νησιώτικους χορούς που κρατάει μέχρι το πρωί.

ΦΡΑΤΣΙΑ:

Τα Φράτσια είναι χωριό πέρασμα μιας και βρίσκονται στο κέντρο του νησιού. Ο οικισμός είναι ανεπτυγμένος με σημείο αναφοράς τη μεγάλη πλατεία, ή τσιγγούρα όπως την αποκαλούν οι ντόπιοι. Στο κέντρο της πλατείας υπάρχει και ένα παλιό πηγάδι από το οποίο προμηθεύονταν νερό παλιότερα όλοι οι κάτοικοι του χωριού. Στην πλατεία βρίσκεται και το παλιό σχολείο του χωριού με τη μία και μοναδική του αίθουσα, το οποίο όμως δε λειτουργεί πλέον. Λίγο πιο κάτω συναντούμε ένα μνημείο στο κέντρο του οποίου διαβάζουμε «Σε ανάμνηση της Αποδημίας η Γενέθλια γη αφιερώνει» και είναι αφιερωμένο στους Κυθήριους της διασποράς. Στο χωριό μπορούμε να θαυμάσουμε παλιά αρχοντικά, που αποτελούσαν εξοχικές κατοικίες πλούσιων οικογενειών από τη Χώρα. Στα Φράτσια βρίσκεται και το πολιτιστικό κέντρο των Κυθήρων στο οποίο πραγματοποιούνται πολλά συνέδρια και ομιλίες. Το χωριό προσφέρεται για ήσυχες οικογενειακές διακοπές και διατίθενται πολλά δωμάτια προς ενοικίαση. Στα Φράτσια πραγματοποιείται κάθε Αύγουστο η μεγάλη Γεωργοκτηνοτροφική έκθεση που αποτελεί μακροχρόνια παράδοση για το νησί και οι επισκέπτες μπορούν να θαυμάσουν τα εκθέματα και να διασκεδάσουν με ζωντανή μουσική σε νησιώτικους σκοπούς.

ΚΑΡΒΟΥΝΑΔΕΣ:

Σε απόσταση τριών χιλιομέτρων από τα Φράτσια πηγαίνοντας προς τα νότια συναντούμε τις Καρβουνάδες. Πρόκειται για ένα μικρό σχετικά χωριό, στο οποίο όμως αναπτύσσεται μεγάλη εμπορική δραστηριότητα. Αυτό οφείλεται στη θέση του χωριού που είναι ενδιάμεσος σταθμός στο δρόμο προς τη Χώρα. Εδώ λειτουργούν αρκετά εμπορικά καταστήματα, φούρνος αλλά και φαρμακείο. Δύο είναι οι εκδοχές σχετικά με την προέλευση του ονόματος του χωριού. Σύμφωνα με την πρώτη ένας από τους πρώτους κατοίκους ασχολούνταν με την παραγωγή κάρβουνου, ενώ σύμφωνα με τη δεύτερη το όνομα Καρβουνάδες οφείλεται σε μια μεγάλη φωτιά.

ΛΙΒΑΔΙ:

Συνεχίζοντας την πορεία μας προς τα νότια και 4 χιλιόμετρα πριν την πρωτεύουσα του νησιού βρίσκεται το Λιβάδι. Μεγάλο χωριό με αρκετούς μόνιμους κατοίκους και ιδιαίτερη εμπορική κίνηση, οφείλει το όνομά του στα καταπράσινα λιβάδια που το περιτριγυρίζουν. Διαθέτει παραδοσιακά σπίτια και παλιά αρχοντικά που χρησιμοποιούνταν σαν εξοχικές κατοικίες ευκατάστατων Κυθήριων. Αξιόλογα χτίσματα του χωριού είναι ο ναός του Αγίου Ανδρέα που χρονολογείται από τον 9ο αιώνα και διαθέτει τοιχογραφίες του 12ου αιώνα, αλλά και το Αγγλικό σχολείο γοτθικού ρυθμού που διαθέτει θολωτή στέγη και 11 τεράστια παράθυρα.

Το σημαντικότερο αξιοθέατο του χωριού είναι το μεγάλο πέτρινο γεφύρι που αποτελεί έργο του άγγλου διοικητή Μακφέιλ. Βρίσκεται στην τοποθεσία Κατούνι και η κατασκευή του ολοκληρώθηκε το 1826. Έχει μήκος 110 μ. , πλάτος 6μ. , ύψος 15 μ. και διαθέτει 13 τόξα απόλυτα συμμετρικά. Είναι το μεγαλύτερο πέτρινο γεφύρι των Βαλκανίων και το σημαντικότερο έργο των Άγγλων στο νησί. Στην εκκλησία της Αναλήψεως που βρίσκεται στο Λιβάδι και χρονολογείται από το 17ο αιώνα, λειτουργεί Βυζαντινό Μουσείο με συλλογή έργων βυζαντινής και μεταβυζαντινής τέχνης των Κυθήρων.

ΚΑΛΑΜΟΣ

Μετά το Λιβάδι συναντούμε τον Κάλαμο που είναι ένα μεγάλο χωριό στα νότια των Κυθήρων. Στον οικισμό υπάρχουν πολλά ενοικιαζόμενα δωμάτια αλλά και η πιο φημισμένη ταβέρνα του νησιού, στην οποία η Φιλιώ μαγειρεύει πεντανόστιμα φαγητά. Εδώ βρίσκεται και ένα από τα τρία σπήλαια των Κυθήρων.

Η διαδρομή που ακολουθεί ο επισκέπτης γίνεται παράλληλα με το ρέμα του φαραγγιού, σε ένα καταπράσινο μέρος. Στην είσοδο του σπηλαίου είναι χτισμένο το εκκλησάκι της Αγίας Σοφίας που με τη λιτή ομορφιά του εντυπωσιάζει.

ΧΩΡΑ

Στο νότιο μέρος του νησιού βρίσκεται η πρωτεύουσα των Κυθήρων, η Χώρα όπως την αποκαλούν οι ντόπιοι. Είναι χτισμένη πάνω στο λόφο αγναντεύοντας το Κρητικό πέλαγος.

Εδώ μπορεί να θαυμάσει κανείς παλιά αρχοντικά, καμάρες και πολλά πέτρινα χτίσματα.

Η Χώρα είναι ιδιαίτερα γραφική με κυκλαδίτικο χαρακτήρα και νησιώτικη ατμόσφαιρα.

Τα σπίτια είναι λιτά, χωρίς περιττούς εντυπωσιασμούς και χτισμένα το ένα δίπλα στο άλλο.

Ακολουθούν όλα την Τσιριγώτικη παράδοση που τα θέλει λευκά με γαλάζια ξύλινα παραθυρόφυλλα που πλαισιώνονται από κίτρινο χρώμα.

Μπορεί κανείς να περιπλανηθεί στα στενά της Χώρας με τις καμάρες, τις αυλές με τα πολύχρωμα λουλούδια και τους βασιλικούς, τις βυζαντινές εκκλησίες και τις ασβεστωμένες πεζούλες.

Στην είσοδο της πρωτεύουσας στεγάζεται το Αρχαιολογικό Μουσείο του νησιού που διαθέτει δύο αίθουσες και άνοιξε επίσημα για το κοινό το 1963. Ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει ευρήματα προϊστορικών αλλά και κλασικών χρόνων από το νησί, το κυριότερο από τα οποία είναι το μαρμάρινο λιοντάρι του 6ου αιώνα π. Χ. Το λιοντάρι δημιουργήθηκε περίπου το 550 π.Χ. όταν τα Κύθηρα βρίσκονταν κάτω από την κυριαρχία της Σπάρτης. Είναι γνωστό ότι το 1660 το λιοντάρι τοποθετήθηκε στην είσοδο του Κάστρου από τους Βενετούς. Στο Μουσείο εκτίθενται ακόμα λίθινα σκεύη μινωικών χρόνων, διάφορα αντικείμενα κλασικής και αρχαϊκής εποχής, οικόσημα και νομίσματα διαφόρων περιόδων. Στην άλλη άκρη της Χώρας συναντούμε το Μεσαιωνικό οικισμό του Μέσα Βούργου που προσφέρει καταπληκτική θέα στον κόλπο του Καψαλίου. Κύριο χαρακτηριστικό του είναι οι 21 Βυζαντινές εκκλησίες του που φτάνουν μέχρι τα τείχη του κάστρου.

Στην κορυφή του λόφου δεσπόζει το επιβλητικό κάστρο που χτίστηκε από τους Ενετούς το 1503 και αποτελούσε την έδρα του Ενετού διοικητή. Σήμερα στεγάζεται εκεί το Ιστορικό Αρχείο των Κυθήρων. Μέσα στα τείχη σώζονται η πυριτιδαποθήκη, που βρίσκεται στο δεξί τμήμα μετά την είσοδο και η μεγάλη στέρνα, ενώ μπορεί κανείς να θαυμάσει τους ναούς της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας, της Παναγίας της Ορφανής, του Παντοκράτορα (1545) και του Αγίου Ιωάννη. Η εκκλησία της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας χρονολογείται από το 16ο αιώνα και αρχικά ήταν καθολικός ναός.

Το 1806 έγινε ορθόδοξη με το όνομα της Παναγίας του νησιού. Εδώ φυλασσόταν έως το 1842 η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας από τις πειρατικές επιδρομές. Λέγεται ότι οι ρωγμές του κάστρου στο βορειοανατολικό του τμήμα οφείλονται σε έκρηξη της πυριτιδαποθήκης ύστερα από μεγάλο κεραυνό.

ΚΑΨΑΛΙ:

Ακολουθώντας μια όμορφη διαδρομή ανάμεσα στα πεύκα και κάτω από την επιβλητική σκιά του Κάστρου φτάνουμε στο γραφικό Καψάλι. Είναι μια από τις ωραιότερες τοποθεσίες του νησιού με μεγάλη τουριστική ανάπτυξη, που όμως δεν έχει επηρεάσει καθόλου το χρώμα του. Πρόκειται για ένα φυσικό λιμάνι, που χωρίζεται στα δύο από μια μικρή χερσόνησο πάνω στην οποία βρίσκεται το εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου. Ο κολπίσκος που σχηματίζεται αριστερά της χερσονήσου ονομάζεται Πίσω Γιαλός και λειτουργεί περισσότερο ως λιμανάκι για τα καΐκια και τις βάρκες των ντόπιων ψαράδων. Στο δεύτερο κόλπο υπάρχουν αρκετά ενοικιαζόμενα δωμάτια αλλά και ψαροταβέρνες, καφετέριες και μικρά νησιώτικα μπαράκια που προσφέρουν στιγμές χαλάρωσης και διασκέδασης. Ο οικισμός είναι χτισμένος γύρω από το φυσικό λιμανάκι και αποτελείται από μικρά λευκά σπίτια με μπλε παραθυρόφυλλα που θυμίζουν έντονα Κυκλάδες. Στο Καψάλι είχαν χτιστεί επί Αγγλοκρατίας το λοιμοκαθαρτήριο (Λαζαρέτα) και το υδραγωγείο (ντεπόζιτο). Πίσω από τον οικισμό, μέσα σε μια σπηλιά του βουνού βρίσκεται το εκκλησάκι του Αγίου Ιωάννη Εγκρεμνό. Από την κορυφή της σπηλιάς στάζει νερό και θεωρείται από τους πιστούς ότι είναι αγίασμα. Σύμφωνα με την παράδοση από εδώ ξεκίνησε τη συγγραφή της Αποκάλυψης ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, πριν μεταβεί στην Πάτμο. Ο ναός χτίστηκε στη θέση ενός παλαιότερου και απέκτησε τη σημερινή του μορφή το 1952. Στην είσοδο του Κόλπου του Καψαλιού βρίσκεται το νησάκι που οι ντόπιοι ονομάζουν Χύτρα, εξαιτίας της υγρασίας που δημιουργείται στην κορυφή του, ιδιαίτερα τους χειμερινούς μήνες.

Στο νησάκι μπορεί να μεταφερθεί κανείς με βάρκα για να απολαύσει τα γαλαζοπράσινα νερά και να εξερευνήσει τις μυστηριώδεις σπηλιές του. Η μεγάλη σπηλιά που βρίσκεται στο νότιο μέρος της Χύτρας, έχει 200μ μήκος και 22 ύψος και αποτελεί καταφύγιο για φώκιες.

Στις κορυφές του νησιού φυτρώνει το χαρακτηριστικό λουλούδι των Κυθήρων, η Σεμπρεβίβα. Η Χύτρα δημιουργεί μια πειρατική ατμόσφαιρα στο νησί και αποτελεί ένα ακόμα από τα χαρακτηριστικά του σύμβολα.